Sondaj Nedir

SONDAJ NEDİR

Su Sondaj Kuyusu: Derinde olan, su taşıyan formasyonlardan en verimli şekilde yararlanma sondaj yöntemi ile kuyu açmak yolu ile mümkün olmaktadır.

Sondaj:

1- Darbeli,

2- Rotary,

3- Birleşik (kombine) olmak üzere 3 kısımdadır.

En fazla gelişmiş sondaj yöntemi Kombine Sondaj yöntemidir. Delinen jeolojik formasyonun litolojik özellikleri hangisini gerektiriyorsa o yöntem uygulanmakta ve bir kuyunun değişik kısımları farklı sondaj yöntemleriyle açılarak su kuyusu tamamlanabilmektedir.

Sondaj; kaya ortamda hava sirkülasyonu ile (hava ve köpükle sondaj), yumuşak zeminlerde çamur sirkülasyonu ile yapılmaktadır.

Arazinin durumuna göre, jeolojik özelliklerine göre; Her iki sondaj yöntemi de birlikte kullanılarak sondaj yapılmasını gerektiren durumlar olabilmektedir.

Yumuşak ve yıkılan zeminlerde sondaj çamur sirkülasyonu ile yapılır ve delme işleminden sonra kuyu teçhiz edilerek (kuyu kapalı ve filtreli borularla teçhiz edilir) boru ile kuyu cidarı arası çakıllanır. Daha sonra kuyu yıkama ve geliştirme işlemleri yapılır. Kuyu ekonomik ömrünün uzun olması için iyi bir çakıllamadan sonra geliştirme işleminin de iyi yapılması gerekir. Sondaj -su sondajı- kuyu için teklif alınırken ucuz olana değil; kaliteye önem verilmelidir. Ucuz sanarak başlattığınız bir su sondaj kuyusu, size çok maliyetli hale gelebilir.

SONDAJ HAKKINDA GENEL BİLGİLER

Yeraltı suyu suyunu bir sondaj müdahalesiyle çıkarmak için, zeminin durumuna göre iki ayrı teknik uygulanır.

1-ZEMİNİN SERT OLMAMASI DURUMUNDA

Ayrık malzeme olarak adlandırılan malzemeler sınıfına nebati toprak, kil, kum, çakıl, blok girmekte olup bu tip malzemeler delme esnasında dökülme çökme yapabilmektedir.
Bu birimlerdeki delme yöntemi değişik çaplarda uygulanmakta ve ÇAMURLU ROTARY SONDAJ olarak adlandırılmaktadır.

Bahsi geçen bu jeolojik birimler içerisinde yapılacak olan sondajlar; kuyu yakınında açılan bir çukurda, kaldırma ve sıvama özelliği olan bentonit ve su esaslı özel bir çamur hazırlanarak bu karışımın delme esnasında kuyuya verilmesi, kuyuya verilen bu çamurun aşağıdan kırılarak alınan doğal malzeme ile birlikte çamur pompası yardımıyla yukarıya alınıp çamur çukurunda çökeltilerek tekrar kuyuya verilmesi şeklinde gerçekleştirilir.

Bu yöntemde yeraltı suyunun var olup olmadığı varsa hangi metrede çıkmış olabileceği hakkında bilgi verebilmek ancak sondaj işlemi tamamen sonuçlanıp inkişaf yani kuyudan verilen çamurun arıtılması temizlik işlemi yapılırken öğrenilebilir. Dolayısıyla sondaja başlanmadan açılacak kuyu metrajı hakkında kesin karar verilerek sondaja başlanmalıdır.

Yapım süresi uzun ve külfetli ve maliyeti yüksek bir iş olduğu unutulmamalıdır.

2- KAYA OLMASI DURUMUNDA

Kaya ortam denilen bu birimler, delme esnasında ve kuyu borulaması bitinceye kadar kendisini tutabilen yıkılma, göçme, kayma yapmayan malzemeler olarak nitelendirilebilir.
Bu birimlerdeki delme yöntemi değişik çaplarda uygulanmakta ve HAVALI DARBELİ ROTARY olarak adlandırılmaktadır.
Bahsi geçen bu jeolojik birimler içerisinde yapılacak olan sondajlar; kuyu yakınında variller içerisinde hazırlanan, kaldırma ve sıvama özelliği olan özel sondaj köpüğünün, su ile karıştırılıp basınçlı hava ile kuyuya verilmesi, kuyuya verilen bu köpüğün basınçlı hava yardımıyla kırıcı tabanca ile kuyu içinden kırılarak alınan doğal malzeme ile birlikte kuyu yüzeyine çıkarılıp deşarj edilmesi şeklinde gerçekleştirilir.
Bu yöntemde yeraltı suyuna hangi metrede ulaşıldığı ve derinliklere göre su artışını anlama ve gelen jeolojik biçimlenme bilgisine göre sondajı yönlendirme şansı vardır. Kuyuda su çıkmaması durumunda borulama yapılmadan kuyuyu sonuçlandırma ve maliyeti düşürme imkânı vardır. Yapım süresi kısa ve çamurlu sisteme göre daha az maliyetlidir.
Yukarıda genel çizgileri ile anlatılmaya çalışılan sondaj çalışmaları görüleceği gibi yapan firmaya seçim hakkı tanımamaktadır. Yani zemin ve kaya durumuna göre sondaj delgi yöntemi uygulanabilmektedir.
Doğru delgi yöntem seçimi işin yapılabilirliğinde en önemli unsurdur. Jeolojik birime uymayan delgi yöntemi zaman ve para kaybı yaratmaktadır.
Sondaj firması için yapılabilirliği mümkün jeolojik dizilimler aşağıya çıkarılmıştır.
Delinecek alanın,

-Komple ayrık malzeme olması
-Komple kaya olması
-Belli metrajda ayrık malzeme ve devamında kaya olması,
-Sorunlu ve zaman zaman yapımı mümkün olmayan dizilimler
-Belli metrajda ayrık malzeme, devamında kaya, sonrasında tekrar ayrık malzeme olması
-Tekrarlanan ayrık malzeme, kaya durumu olması
-Delinen kaya içerisinde balçık çamur olması

Yukarıdaki bilgilendirme sondaj esnasında karşılaşılabilecek durumlarda bazı değerlendirmelerin daha iyi yapılabilmesi için yapılmıştır. Zira firmamız 10 yılı aşkın bir süredir sondaj ve pompa işi ile uğraşmakta olup müşteri sondajcı firma arasında sorun doğurabilecek ana konuların bu hususlar olduğunu tespit etmiştir.

Sondaj firmalarının su bulan değil öncelikle su sondaj kuyusu imal eden firmalar olduğu bilinmelidir. Zira uygun koşullarda muntazam yapılamamış bir sondaj kuyusunun yeraltında binlerce ton su olsa bile bir işe yaramayacağı açıktır.

SONDAJIN TARİHÇESİ VE GELİŞİMİ

Sondajın ilk olarak nerede ve nasıl yapıldığı konusunda kayıtlı bilgiler bulunmamakla birlikte, tarihinin çok eskiye dayandığı kesindir. Geçmişte yapılan sondajcılık işlemleri, günümüzün modern sondajcılık tanımıyla uyuşmasa da amaçlar ve kullanılan yöntemlerden bazılarının benzer tarafları vardır.

M.Ö. 3000 yıllarında Mısırlıların taş çıkarmak amacıyla aşındırıcı tozlar kullanarak sığ çukurlar açtıkları, M.Ö. 2000 yıllarında ise, Çinlilerin tuzlu su çıkarmak amacı ile gerçek anlamda sondaj yaptıklarından söz edilmektedir. Filistin Birşeba’daki kuyunun Hz. İbrahim tarafından M.Ö. 1500 yıllarında açıldığı yolunda kayıtlar vardır. M.Ö. 600 yılında Konfiçyus, derinliği 100 metreye varan tuzlu su kuyularının açıldığını yazmış, Heredot ise, M.Ö. 450 yıllarında asfalt, tuz ve petrol üretilen kuyuların varlığını belirtmiştir.

Fransa’nın Artois kasabasında 1126 yılında açılan sondaj kuyusu, Avrupa’da yapıldığı bilinen ilk kuyudur. Basınçlı akiferde açılan bu kuyunun fışkırma özelliğine yörenin adına izafeten artezyen adı verilmiştir. 1200 yıllarında Çinlilerin Tibet ile Chungking arasında kalan bölgede açtıkları kuyularda 500 - 1000 metreye varan derinliklere indikleri ve bu kuyularla ilgili olarak düzenli sondaj raporları tuttukları saptanmıştır. Kullanılan yöntemler ve donanımlar basit bir kaldıraç sistemi olup, bambu kamışlar uç uca eklenerek sondaj dizisi olarak kullanılmıştır. Sondajın yapılması için gereken enerji ise insan ve hayvan gücünden sağlanmıştır ancak hayvan gücü kullanılarak yapıldığı bilinen ilk darbeli sondaj 1808 yılında Virginia’daki bir tuz madeninde Raffner kardeşlerin 18 metre derinlikte yaptıkları sondaj çalışmasıdır.1517 yılında Avrupa’da Leonardo da Vinci tarafından kullanılan, bugünkü Rotary sondaj sistemine benzer ve elle döndürülen sistemle çok sayıda sondaj kuyusu açılmıştır.

İlk petrol sondajının 1794 yılında Fransa’da Pechelbronn yakınlarında açıldığı sanılmaktadır. Ancak ABD’de Pensilvanya’da 1859 yılında Albay Drake tarafından açılan kuyunun, ilk petrol kuyusu olduğu kabul edilmektedir. Bu sondaj kuyusu darbeli yöntem ile açılmış ve kullanılan sondaj donanımı ve yöntemi uzun yıllar standart olarak kalmıştır.

Sondajda buhar gücü ilk olarak ABD’de Billy Morris tarafından 1831’ de kullanılmıştır.
Kuru Sistem Döner Sondaj Donanımları ilk olarak 1828’de Italya’da -Larderello jeotermal- alanında yapılan sondajlarda kullanılmıştır. Fransa’da 1841 yılında bu yöntemle 500 metre derinliğe inilmiştir. 1845’te kuru sistem terk edilerek, Robert Beart tarafından Dolaşımlı Döner Sondaj Donanımları uygulamaya konulmuştur.
İlk Elmaslı Karot Sondajı 1864’te, İsviçreli Mühendis Jean Rudolphe Leschot tarafından İtalya-Fransa arasında açılmakta olan Mt Cenis tünelinde kullanılmıştır.

1867’de de M.C. Bullok, Pensilvanya kömür havzasında ilk karotlu sondaj kuyusunu açmıştır. Yine 1867’de dünyada ilk ücretli sondaj, ABD’de Henry Kelly tarafından yapılmıştır.

İsveç’te Dannemora maden sahasında 1886 yılında ilk elmaslı maden sondajı yapılmış, aynı tarihte Craelius firması tarafından AB adlı ilk sondaj makinesi piyasaya sürülmüştür.

1910 yılında, Nebraska’da su sondajları yapan H.C. Minnick isimli sondajcı, kendisinin ürettiği diyaframlı bir pompayı kullanarak ilk defa ters dolaşımlı döner sondajı uygulamıştır.
Helezon baskılı sondaj makinelerinin bulunuşu 1935 yılıdır. Bu makineler Sullivan ve Boyles Bros. tarafından yapılmıştır. 2. Dünya Savaşı’ndan birkaç yıl önce de hidrolik baskılı makineler üretilmeye başlamıştır.

Günümüzde kullanılan sondaj teknikleri bu temeller üzerinde geliştirilmiş ve son şeklini almıştır.

Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi1
Bugün Toplam10
Toplam Ziyaret9349
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar2.21332.2222
Euro2.76252.7736
Hava Durumu
Anlık
Yarın
10° 0°
Saat